yakamoz

‘Viking’ kelimesi gerçekten ne anlama geliyor?

Viking kelimesi gerçekten "akıncı" anlamına mı geliyor? Bir üniversite profesörü Judith Jesch bize kelimenin arkasındaki hikayeyi anlatıyor:

"Vikingleri hepimiz biliyoruz. İskandinavya’dan akın eden, yağmalayan, kesip biçen ve Avrupa’da yollarını işgalci, yakıp yıkan, arkalarında korku ve yıkım bırakan savaşçılar olarak anlatılırlar. Bunların yanı sıra genlerini ve Thor ve Odin hakkında bazı güzel hikayeler bırakan o yırtıcı savaşçılar.

Vikingler hakkındaki klişeler kısmen Hollywood’a veya History Channel’a atılabilir. Ancak “Viking” kelimesinde gizli bir klişe daha var. Saygın kitaplar ve web siteleri, Eski İskandinavca “Viking” kelimesinin “korsan” veya “baskıncı” veya "akıncı" anlamına geldiğini güvenle söyleyecektir. Ancak durum bu mu? Kelime gerçekten ne anlama geliyor ve onu nasıl kullanmalıyız?

Aslında bu tür açıklamaların atıfta bulunabileceği iki, hatta üç farklı kelime daha var. Günümüz İngilizcesinde “Viking” bir isim veya bir sıfat olarak kullanılabilir. Sonuç olarak, Eski İskandinav dilindeki bir kelimeden türetilmiştir, ancak doğrudan bir şekilde değil. İngilizce “Viking” kelimesi 19. yüzyılda yeniden canlandı (erken benimseyenlerden biri Sir Walter Scott idi). Ve o zamanın İskandinav dillerinden ödünç alındı. Eski İskandinav dilinde, her ikisi de isim olan iki kelime vardır: Víkingr bir kişidir, Víking ise bir aktivite, bir fiildir. İngilizce sözcük nihayetinde Eski İskandinav sözcüklerle bağlantılı olsa da, aynı anlamlara sahip oldukları varsayılmamalıdır.

Víkingr ve Víking

Víkingr ve Víking’in etimolojisi bilim insanları tarafından hararetli bir şekilde tartışılıyor, ancak bizi alıkoyması gerekmiyor. Çünkü etimoloji bize yalnızca kelimenin orijinal olarak ne anlama geldiğini söyler ve nasıl kullanıldığını veya şimdi ne anlama geldiğini değil. Viking Çağı’ndan önce Víkingr ve Víking’in ne anlama geldiğini bilmiyoruz. Ancak bu dönemde İskandinavların Eski İskandinav dili konuşan İskandinavlar tarafından kullanıldığına dair kanıtlar var.

Runik yazıtların ve skaldik ayetin (Viking Çağı övgü şiiri) özlü ama çağdaş kanıtları bazı ipuçları sağlar. Bir Víkingr, genellikle yurtdışına, deniz yoluyla ve diğer Víkingarlarla (çoğul) bir grup halinde seferlere çıkan kişiydi. Víkingr, belirli bir etnik kökene işaret etmiyordu ve kişinin kendi grubu veya başka bir grup için kullanılabilecek oldukça tarafsız bir terimdi. Víking aktivitesi de ayrıca belirtilmemiştir. Kesinlikle baskın içerebilir, ancak bununla sınırlı değildi.

Kelimenin aşağılayıcı bir anlamı Viking Çağı’nda gelişmeye başladı. Ancak en açık şekilde 200-300  yıl sonra, 1300’ler ve 1400’lerde yazılan ortaçağ İzlanda destanlarında. Víkingar, onlarda genellikle İskandinav kralları ve diğer destan kahramanları tarafından bastırılması gereken İskandinavya, Baltık ve Britanya Adaları çevresindeki sularda kötü niyetli, yırtıcı korsanlardı. İzlanda destanları, "Viking Çağı" olarak adlandırılan döneme ilişkin algılarımız üzerinde muazzam bir etkiye sahip olmaya devam etti ve günümüz İngilizcesinde de “Viking” bu aşağılayıcı ve kısıtlı anlamdan etkilenir oldu.

Viking kelimesi nasıl kullanılır?

Vikingleri öncelikle yırtıcı savaşçılar olarak görenler ile keşif, ticaret ve yerleşim alanlarındaki daha yapıcı faaliyetlerine dikkat çekenler arasındaki tartışma, büyük ölçüde "Viking" kelimesini nasıl anladığımız ve kullandığımızla ilgili. Bunu İskandinavya’nın dışına baskınlar yapanlar ve yağmalayanlarla sınırlamak, yalnızca aşağılayıcı anlamı sürdürmekte ve İskandinavları aslında evrensel olarak şiddet içeren bir dünyada benzersiz bir şekilde şiddetli olarak işaret etmektedir

Daha kapsamlı bir anlam, hareketli Vikinglerin zamanın geniş, karmaşık ve çok kültürlü faaliyetlerinin merkezinde yer aldığı, baskın ve yağmanın Viking Çağı’nın yalnızca bir yönü olduğunu kabul eder. Akademik dünyada “Viking” terimi, 750-1100 yılları arasında hem İskandinavya içinde hem de İskandinavya dışında ticaret ve yerleşim, korsanlık ve akın faaliyetlerinde bulunan İskandinav kökenli veya İskandinav bağlantıları olan kişiler için kullanılmaktadır.

Viking Çağı, tamamen askeri olanın çok ötesine geçen ve aynı zamanda aslen İskandinav etnik kökenli olmayan insanları da içine alan büyük ve karmaşık bir fenomendi. Sonuç olarak, İngilizce kelime bu fenomene ve çağına bir isim vermek için faydalı bir şekilde genişledi ve gelişti. Etimolojisine veya uzak geçmişteki daha dar anlamlarına bakılmaksızın böyle kullanmak gerekiyor.

Kaynak: nordiksmit.org